De verschillende boeddhistische tradities beoefenen velerlei soorten van meditatie maar er zijn twee aspecten die de meeste meditatievormen met elkaar gemeen hebben: concentratie (op één punt gerichte aandacht), en gewaarzijn (inzicht in de dingen zoals ze zijn).

Stille belichting meditatie (zazen)

Als Meditatiegroep Utrecht beoefen wij stille belichting meditatie, ook wel zenmeditatie of zazen genoemd. In deze vorm zijn concentratie en inzicht in een harmonieus evenwicht. Hierdoor ontstaat een meditatievorm die door iedereen, jong en oud, beoefend kan worden. In meditatie leren we te zijn in het hier en nu, met een open, heldere en alles-accepterende geest. Wanneer we zo zitten ontdekken we een diepe stilte, gemoedsrust en een glimlach in onszelf. Het is die stilte die de bron is van mededogen, liefde en wijsheid.

Programma van de meditatieavond

Een typische meditatieavond bestaat uit twee perioden van 30 minuten zitmeditatie (zazen) met daartussen 10 minuten loopmeditatie (kinhin). De tweede periode zitmeditatie wordt afgesloten met een kleine ceremonie waarbij een boeddhistische soetra (geschrift) wordt gezongen.

Zitmeditatie en loopmeditatie

Tijdens de introductie-ochtenden die we regelmatig geven leert u wat de beste meditatiehouding is voor u. Dit is voor iedereen verschillend; sommige mensen zitten op een traditionele meditatiekussen, anderen zitten liever op een meditatiebankje of op een stoel. U kunt de verschillende meditatiehoudingen afwisselend uitproberen om te ervaren welke het prettigst is voor u. Loopmeditatie is een vorm van meditatie in actie. Het is de bedoeling dat we de geesteshouding die we leren tijdens zitmeditatie toepassen in de activiteiten van het dagelijkse leven. Loopmeditatie is goede oefening hierin.

Richtlijnen voor meditatie

De volgende richtlijnen zijn gebaseerd op de richtlijnen die worden gegeven in een van de belangrijkste zen boeddhistische soetra’s (geschriften), de Fukanzazengi (vert. Aanwijzingen voor het mediteren) uit 1227. Deze richtlijnen van zenmeester Dogen worden dagelijks gereciteerd in veel boeddhistische tempels.

Mediteer in een rustige en goed geventileerde ruimte, die niet te licht noch te donker is. Draag schone kleren die ruim om het middel zitten en de benen niet beklemmen. Zit op een stoel of op een meditatiebankje of -kussen in de positie die de meeste stabiliteit geeft. Zit met het staartbeen op het allervoorste deel van het kussen. Verander de houding als deze pijn veroorzaakt. Beweeg het bovenlichaam even van links naar rechts en van achteren naar voren om het juiste evenwicht te vinden.

De rug heeft twee natuurlijke curven, één in de nek en één in het middel. Houd het hoofd rechtop met de kin een beetje ingetrokken. Leg de tong zachtjes tegen de achterkant van de bovenste rij tanden en houd de lippen gesloten en tanden ontspannen op elkaar. Als u een bril draagt, houd die dan op. Haal twee tot drie keer langzaam door de neus adem. Adem daarna op de voor u normale wijze. Zit stil met een waakzame en heldere geest zonder de opkomende gedachten te onderdrukken of u erdoor te laten meeslepen. Laat gedachten en gevoelens op natuurlijke wijze opkomen en weer verdwijnen.

Wanneer de geest afdwaalt is het genoeg dit op te merken en dan terug te keren naar stil en waakzaam zitten. Stil zitten zonder opzettelijk denken, is het wezen van Zenmeditatie. Mediteer regelmatig, zo mogelijk iedere dag, al is het maar even. Het is het beste om te mediteren op een rustige tijd van de dag zoals in de ochtend of avond. Probeer niet te mediteren kort na een maaltijd, als u erg moe bent of als het te warm of te koud is. Het is goed om zich aan een bepaalde tijdsduur te houden, bijvoorbeeld vijf, tien of dertig minuten. Zit nooit langer dan veertig minuten aan een stuk.

Een behulpzaam artikel over meditatie en hoe het tot een dagelijkse praktijk te maken, is De reis van duizend mijlen begint met de eerste stap.

Ceremonieel

Gassho12Het Zenboeddhisme kent ook een aantal rituele vormen. Zij ondersteunen de oefening in aandacht. Zo worden vaak de handen samengebracht als teken van respect en aandacht. Soms wordt er dan ook een kleine staande buiging gemaakt. Ook wordt er aan het eind van de avondmeditatie een aantal korte teksten gezongen. Een uitleg van deze teksten vindt u in het artikel Avondceremonieteksten

Alledaagse meditatie